Atheïsme geschrapt uit DSM

15 januari 2014

Atheïsme geschrapt uit DSM

Wie het bestaan van een god of andere hogere macht tegenspreekt, is sinds januari 2014 dit jaar niet langer geestesziek. In de nieuwe, vijfde editie van de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM), het bekendste naslagwerk van de psychiatrie, is atheïsme niet meer terug te vinden.

Atheïsme werd bij de tweede editie in 1968 opgenomen in de DSM. Hoewel tot in de 21e eeuw de diagnose nog is vastgesteld, vindt in ons land al sinds 1986 geen behandeling meer plaats. Hierdoor stond ongeloof binnen het Nederlandse hulpverlenerscircuit al 27 jaar bekend als 'slapende stoornis'.

In de VS vonden tot in de jaren '90 nog elektroshocks plaats, echter zonder merkbaar resultaat. De 43-jarige Brian Stunfield uit Boston was in 2002 wereldwijd de laatste die voor atheïsme in therapie ging. Hij verklaarde na een tiental sessies 'het bijwonen van een kerkdienst te overwegen, mocht het eens uitkomen'. Stunfield verklaarde onlangs in de New York Times dat zij niet sessie bezocht. 

In de DSM-V (1994) stond atheïsme nog gerangschikt onder de 'schizoïde stoornissen niet anders omschreven'. Dit veroorzaakte grote onenigheid onder gedragskundigen en onrust onder atheïsten. Alfred Verbruggen (37), atheïst sinds 1993, is naar eigen zeggen 'bevrijd van jarenlange stigmatisering': 'Er is geen enkele gedragswetenschappelijke fundering voor het feit dat mijn ongeloof in een godheid tot de waanideeën behoort. Daarnaast zijn de stemmen die ik hoor gewoon echt afkomstig uit de buitenwereld.'

Voorafgaand aan de nieuwe DSM-editie vond opnieuw een onderzoek plaats. De gemeten lijdensdruk van niet-gelovige patiënten bleek zeer gering. Binnen een onderzoekspopulatie van 500 atheïsten functioneerde een significante meerderheid goed in werk en relaties. Testen op intelligentie, concentratievermogen geheugen en sociaal inzicht lieten weinig verschillen zien met de religieuze controlegroep. Een groeiend aantal niet-gelovigen maakte al sinds de jaren '90 de gang naar de professionele hulp niet meer, naar eigen zeggen vanwege 'gebrek aan ervaren urgentie'

Het schrappen van atheïsme als aandoening is het resultaat van een jarenlange lobby door vrijdenkers, mensenrechtenorganisaties en neurobiologen. Carloz Diaz, voorzitter van Atheist Alliance International, spreekt van een 'mijlpaal in de strijd voor atheïstenemancipatie'. 'In de jaren '90 werd definitief vastgesteld dat de hersenen van niet-religieuzen niet significant afweken van die van godsdienstigen. Toch bleven we voor de psychodiagnostiek officieel afwijkend. Nu zijn we eindelijk het stigma 'geestesziek' kwijt, ook al was dit een slapend stigma dat niet meer in de praktijk werd gebracht.'