Ritueelzwakte humanisme is juist sterk

29 oktober 2014

Ritueelzwakte humanisme is juist sterk

Men rekent het humanisme wel eens aan dat het zo weinig rituelen heeft. Dat komt aan de ene kant omdat we geen 'geloofje willen spelen'. Je zou geloof immers op kunnen vatten als het besef van een hoger wezen dat door middel van rituelen moet worden geëerd. Het geloof kan in die zin niet zonder rituelen, zoals een psyche uiteindelijk niet zonder gedrag kan.

Maar dat hoger wezen ontbreekt nu eenmaal meestal in het wereldbeeld van het humanisme. Aan de andere kant zijn humanisten 'ritueelzwak' omdat er geen echte verhalen over het humanisme te vertellen zijn, zoals bijvoorbeeld een zondeval, de geboorte van een redder of de uitleg wat het hogere wezen nou precies bedoeld zou kunnen hebben.
En dus is door een gebrek aan Grote Verhalen weinig gemeenschappelijks te vieren (Kerst) of te herdenken (Goede Vrijdag).

De vraag is of het een zwakte van het humanisme is dat er zo weinig rituelen zijn, of juist een kracht. Want misschien wordt het ritueel wel overschat. Dat is in de psychologie in ieder geval zeker zo. In tegenstelling tot wat mensen denken, zit er namelijk weinig kracht in een ritueel. Stel je eens voor dat iemand het met je uit heeft gemaakt en dat je daar erg verdrietig (en boos) over bent.
Je krijgt de tip een foto van je ex te verbranden, of naar de pier van IJmuiden te gaan, de foto daar ritueel te verscheuren en in zee te gooien. Zo, dat lucht op. Tenminste, dat is het idee.
De waarheid is dat er vaak niet zoveel kracht in een ritueel zit als mensen denken. Een ritueel helpt je iets te markeren, maar pas nadat je het hebt doorleefd. Dus om bij het voorbeeld te blijven, nadat je de rouw van de relatiebreuk hebt verwerkt, kun je met de foto van je ex naar IJmuiden. Het markeert dan de overgang van rouw naar verwerking. Maar die kracht zit dus niet in de handeling zelf, daar is eerst noeste psychische arbeid voor nodig. Het ritueel markeert daarna alleen maar de grensovergang.

Terug naar ons ritueelzwakke humanisme. Gemeenschappelijke rituelen verbinden, dat is waar. Maar het is uiteindelijk ook een vorm van gestold gedrag. En als het humanisme een vloeibare vorm van levensbeschouwing is, dan hoeven we inderdaad geen 'geloofje te gaan spelen' en is de ritueelzwakte van het Humanisme wellicht ook meteen de kracht ervan.