'De meeste mensen zijn immoreel en verward'

2 september 2015

'De meeste mensen zijn immoreel en verward'

Door webredactie

Wie moreel en rationeel wil zijn, is ecohumanist, vindt filosoof Floris van den Berg. Met zijn nieuwste boek Beter Weten wil Van den Berg (‘ja het klinkt arrogant’) zowel de gelovigen als de vleeseter op een ander spoor zetten. 4 september presenteert hij het boek tijdens een theaterstuk in Utrecht.

Door Esther Wit

Waarom heb je voor een toneelvoorstelling gekozen om het boek te presenteren?
Ik wil een betere wereld promoten, met minder leed en meer geluk. Ik denk dat ecohumanisme daaraan bijdraagt. Een toneelvoorstelling geeft de mogelijkheid om mensen op verschillende manieren aan te spreken - ook door gebruik te maken van muziek en beelden. Het boek ‘Beter weten’ wijkt zelf ook af van het genre populaire filosofieboek omdat het bijvoorbeeld brieven en verschillende soorten essays bevat.

Je nieuwe boek heet Beter Weten. Filosofie van het ecohumanisme. Wat versta je onder 'ecohumanisme’?
Ecohumanisme breidt het humanisme uit naar niet-menselijke dieren en toekomstige generaties. Ecohumanisme omvat alle thema’s en emancipatieprogramma’s van het humanisme, maar breidt dat uit door het anthropocentrisme (waarin de mens centraal staat) te vervangen door sentiëntisme. Sentiëntisme stelt het vermogen om te kunnen lijden centraal.

Wat hoop je te bereiken?
Ik probeer met alles wat ik doe het onnodig leed op de wereld zoveel mogelijk te verminderen. Of het nu gaat om vrouwen, homo’s, vrijdenkers, gehandicapten, behoeftigen, toekomstige generaties of dieren in de intensieve veehouderij. Ik denk vanuit de slachtoffers, niet vanuit de onderdrukkers. Ik ben een slachtofferdenker.
Het doel is dat iedereen die naar de voorstelling is geweest en iedereen die het boek gelezen heeft, tenminste veganist is. Op z’n minst. Dit boek is geen grapje. Het is een morele en epistemologische (her)opvoeding voor volwassenen in een immorele wereld waarin een dierenholocaust aan de gang is die ecologisch destructief is. We moeten inzien dat Nederland niet normaal is. We leven in een diep immorele samenleving. Wil je deel zijn van het probleem of deel zijn van de oplossing?

Je geeft in de aankondiging van de voorstellen aan dat je worstelt met je verlangen om 'het goede' te doen. Wat bedoel je daarmee?
Goed doen is heel wat veeleisender dan de meeste mensen denken. We leven in een oceaan van onnodig leed. Filosofen Peter Singer en Peter Unger leggen uit dat niet-handelen om te onnodig leed te voorkomen ook immoreel is. Als je een kind in nood niet redt uit een vijver is dat moreel laakbaar. Maar het geld dat je uitgeeft aan een vakantie, had ook besteed kunnen worden aan het redden van kinderen in nood. We moeten ten eerste zelf geen bijdrage leveren aan dat onnodige leed (daarom is veganisme een morele plicht), maar daarnaast ook proberen het leed te voorkomen en verminderen. Ik vind het moeilijk om dit in uiterste consequentie te leven. Ik heb altijd het gevoel dat ik moreel tekort schiet en dat anderen onnodig lijden door mijn morele laksheid.

De titel 'Beter weten' roept vast reacties op. Hoe bedoel je die titel?
Het boek heet Beter weten, omdat heel veel mensen het niet beter weten. Gelovigen weten het niet. Vleeseters weten het niet. Kortom, het merendeel van de mensheid is immoreel en verward. Toch is de kennis voorhanden. Ik help een handje mee. En ja, dat klinkt arrogant. Maar dat wil niet zeggen dat het niet waar is. Religie is een onnodige morele en epistemologische beperking.  De voorstelling en het boeken drukken je op het feit dat als je rationeel en moreel wilt zijn, je wel veganist, atheïst, liberaal, humanist en scepticus moet izijn. Kortom, wie moreel en rationeel is, is ecohumanist.

Je houdt je al langere tijd met een ecologisch verantwoord humanisme bezig. Wat is je ervaring tot nu toe?
Ecohumanisme is meer dan ‘ecologisch verantwoord humanisme’. Het is een tot in uiterste consequentie doordacht humanisme - vandaar ook expliciet atheïstisch. Ecohumanisme komt voort uit het project van de radicale verlichting. Er is momenteel weinig belangstelling voor het milieu - in theorie natuurlijk wel, maar de gemiddelde ecologische voetafdruk van de Nederlander (inclusief die van humanisten) bedraagt meerdere aardbollen. Ecologisch verantwoord leven begint voor alles met veganisme.

Zonder veganisme is praten over duurzaamheid een wassen neus. Mijn hoop is dat het georganiseerd humanisme opschuift naar ecohumanisme. Wat mij betreft is atheïsme minder belangrijk dan duurzaamheid en dierethiek. Mijn hoop is dat binnenkort het net zo vreemd is om een racistische of homofobe humanist te zijn, als om een vleesetende humanist te zijn.

Meer weten?

Van den Berg is met dit boek genonimeerd voor de Veganawards. Kijk op de site van Vereniging voor Veganisme