‘Filosofie helpt me dealen met het bajesleven’

21 augustus 2015

‘Filosofie helpt me dealen met het bajesleven’

Door mensje

Patrick (26) zit in de Penitentiaire Inrichting in Almere; hij kreeg een half jaar cel opgelegd, en komt over een maand vrij. In de gevangenis volgde Patrick de cursus Filosofie en Humanisme. “Mijn tijd in de bajes én die cursus hebben ervoor gezorgd dat ik nu anders in het leven sta.”

Door Mensje Melchior

De laatste weken in de gevangenis zijn het zwaarst: “Elke dag voelt nu alsof het drie dagen zijn.” Patrick kreeg de gevangenisstraf voor een misdrijf dat hij vijf jaar geleden pleegde. “In het begin was ik daar woest over: waarom nu nog? Ik dacht dat ik ermee weg was gekomen. Maar nu zie ik dat ik straf had verdiend, of dat nou nu is, of pas over tien jaar.”

Toen Patrick een poster zag hangen over de cursus Filosofie en Humanisme, gaf hij zich meteen op. “Een collega van mijn moeder studeerde filosofie, en met hem had ik weleens gesprekken over filosofen als Nietzsche. Heel interessant.” De lessen verliepen heel anders dan Patrick verwachtte. “Ik dacht dat een leraar zou vertellen en wij zouden luisteren, net als op school. Maar nee: we gingen in gesprek, wisselden ideeën uit. Dat vond ik heel bijzonder, om de standpunten van iedereen te horen – en zo te ontdekken dat iedereen weer anders tegen dingen aankijkt.”

Eenzame momenten

In een van de lessen gebeurde er iets bijzonders met Patrick: door de kijk van een van de andere gedetineerden deed hij een belangrijk inzicht op. Het was in de les waarin de filosoof Michel de Montaigne werd behandeld, en de cursisten discussieerden over het thema ‘eenzaamheid’. “Ik ben hier ver weg van mijn familie en mijn kinderen en had best vaak eenzame momenten, ook al had ik altijd anderen om me heen. Eigenlijk zat ik in een dip. Maar in de groep zat een jongen die vertelde dat hij zodra hij opstond en iemand anders zag, of even iemand sprak op de gang, zich niet meer eenzaam voelde.”

“Ik heb toen besloten om dat óók te gaan proberen. Ik ga zoveel mogelijk echte gesprekken aan met de andere gedetineerden – vraag hen hoe het gaat, spreek met ze over kleine dingen. Daardoor ben ik minder in mezelf gekeerd, en voelde ik me al snel beter. Ik durfde ook mijn ouders weer te bellen – eerst vond ik dat moeilijk, omdat ik me schaamde dat ik hier zit. Maar nu vraag ik gewoon hoe het met ze gaat. Het inzicht dat je ook op een heel andere manier met bepaalde gevoelens en een vervelende situatie om kunt gaan, heeft me houvast gegeven en helpt me te dealen met dat ik hier zit. Ik wil straks als ik buiten ben ook proberen zo te leven: niet meer kortaf zijn tegen mensen, maar echt geïnteresseerd zijn.”  

Weer een vraag

Een andere filosoof die Patrick erg aanspreekt, is Socrates. “Wat ik zo mooi vind, is dat hij overal vragen over stelt. Op elk antwoord heeft hij een volgende vraag. Ook dat zette me aan het denken. Ik ben katholiek opgevoed, maar neem niet zo maar aan dat dat de waarheid is – wie zegt dat de Here God zo en zo is, omdat dat in een boek geschreven staat? Ik vraag me af: hoe zit het nou echt in elkaar? Misschien ben ik wel een humanist, zonder dat ik het weet. Kun je eigenlijk humanist zijn en ook in God geloven?”

Geld en tijd

Aan het einde van de cursus kregen cursisten een certificaat, daar konden ze een persoonlijk motto op laten zetten. Het motto van Patrick: “Besteed je geld goed, maar je tijd beter.” Patrick: “Bij de cursus hebben we het ook veel gehad over wat nou echt belangrijk is. Sowieso heb je in de gevangenis veel tijd om over dat soort dingen na te denken. Voor ik hier kwam, was ik druk met geld verdienen – ik werk samen met mijn vader en broer in een verhuurbedrijf. Mijn vriendin was weleens boos, omdat ik te weinig tijd met haar en de kinderen doorbracht. Eigenlijk was ik een workaholic. Dan wilde ze met de kinderen naar een pretpark, gaf ik haar geld en zei: ‘Ga maar’. Ook dat wil ik echt anders gaan doen: ik wil meer tijd met mijn familie doorbrengen.”

Het certificaat hangt nu in zijn cel. Patrick laat het plastificeren en hangt het straks thuis op. “Als een reminder, en omdat de tijd hier in de bajes én de cursus een keerpunt in mijn leven zijn.”

Om redenen van privacy is de naam Patrick gefingeerd.