Kairos: De kracht van tijd als je de tijd vergeet

23 april 2014

Kairos: De kracht van tijd als je de tijd vergeet

Door webredactie

We zijn slaven van de kloktijd (Chronos) en missen daardoor Kairos: de tijd van het juiste moment en concentratie. Door Kairos ontstaat vernieuwing en bevlogenheid. Dat vertelde schrijfster en filosofe Joke Hermsen op 16 april  tijdens de viering van het 65-jarig bestaan van de afdeling Soest-Baarn van het Humanistisch Verbond.

Er staat een piano op het podium van Theater De Speeldoos in Baarn tijdens deze Lezing +. Ivo Janssen neemt plaats en speelt voor 340 bezoekers Canto Ostinato van de Nederlandse componist Simeon ten Holt. Een indringend werk met een herhaald motief van onbepaalde lengte. Het kan een minuut duren, maar ook een uur of een dag. Een tot een trance leidende spanningsboog kan het thema van deze avond, Kairos-tijd, niet beter illustreren.

Deze ervaring van tijd kun je moeilijk omlijnen. Het staat voor het juist ogenblik, voor creativiteit en vernieuwing. Een tijd waarin je de tijd even vergeet en geconcentreerd bent, in een boek opgaat, of in de ogen van je geliefde. Kairos is aanwezig als we niet op de klok kijken, maar ondergedompeld worden in wat we doen.

Conflict tussen Chronos en Kairos

Kairos stamt uit de Griekse Oudheid. Het was de zoon van Chronos, vertelt Hermsen. Chronos en Kairos zijn beiden 'tijd' en net als echte vaders en zoons lijken ze op elkaar. Maar ze zijn ook fundamenteel anders en kunnen in conflict komen. Volgens Hermsen domineert in de Westerse wereld de Chronos, de kloktijd. De kloktijd bestaat uit eenheden die overal neutraal en gelijk zijn. Het is de tijd die we ruimtelijk maken in een lijn of een cirkel. Het is ook de tijd waar we altijd te kort van komen. We haasten ons van de ene activiteit naar de andere en proberen zoveel mogelijk in de beperkte uren en minuten te duwen. Kortom: de Chronos-tijd moet bevochten worden.

Natuurlijk, deze kloktijd is nuttig omdat we er ons sociale en maatschappelijke leven mee inrichten. Want zonder Chronos zouden we nooit allemaal op het juiste moment in de Speeldoos in Baarn zitten. Maar Chronos schiet ook fundamenteel tekort. De tijd is immers niet ruimtelijk. Hij is niet in blokjes van precies hetzelfde op te delen. Tijd 'duurt' net als wijzelf en alles wat we doen. De tijd is gevuld en gekleurd, hij duurt soms korter en soms langer. De neutrale kloktijd  brengt de ervaren, geleefde en bewoonde tijd, de tijd die we 'zijn', in de verdrukking. 
 

Rechtlijnig

Het rechtlijnige karakter van Chronos hangt wat Hermsen betreft samen met een zekere rechtlijnigheid in denken. Daarom is Kairos ook het moment dat een vastgeroest idee ineens losweekt en je vanuit een andere hoek leert kijken, er iets nieuws ontstaat en je in beweging komt. Beweging, vernieuwing en bevlogenheid, we hebben ze nodig om mens te blijven.  

Balans

Joke Hermsen vindt dat we Kairos en Chronos opnieuw in balans moeten brengen. Ze vullen elkaar immers aan. En hoewel de verdeling tussen Kairos en Chronos abstract lijkt, valt hij door bijna iedereen te herkennen. Bezoekers vragen hoe deze twee tijden zich verbinden. Is rouw een vorm van Kairos, en hoe zit het met de tijdservaring van kinderen? En de digitalisering? Voortdurend afgeleid worden door piepende mobiele telefoons, dat doet Kairos wat Hermsen betreft weinig goeds. Maar, zo waarschuwt ze, Kairos is persoonlijk en bij iedereen op een andere manier op te roepen.

Gelukkig hebben we allemaal de ervaring van beide tijden, en de meesten voelen aan dat de klok niet al onze tijdservaringen kan vatten. Hermsen doet in haar nieuwe boek een handreiking om Kairos beter in zicht te krijgen. We zijn verstrikt geraakt in de door ons zelf bedachte, meetbare kloktijd. Tijd voor een nieuwe balans, tijd voor meer Kairos. 

Joke Hermsen schreef  het boek  'Kairos. Een nieuwe bevlogenheid'. Een pleidooi om meer Kairos in ons leven toe te laten.

Beeldrecht: Anna van Kooij