'Moral Injury geeft kansen voor geestelijke groei'

6 juli 2017

'Moral Injury geeft kansen voor geestelijke groei'

Door webredactie

Dé morele praatpalen voor militairen, veteranen en hun thuisfront. Dat zullen humanistische raadslieden bij Defensie nog meer dan nu al gaan worden. Erwin Kamp is Hoofdkrijgsmachtraadsman van de Dienst Humanistisch Geestelijke Verzorging. Hij zet stevig in op een rol als normatieve professional de komende vijf jaar, onder meer bij Moral Injury

Vlak voor het interview nog een laatste blik op zijn Facebookstatus. Hey, grappig. Erwin Kamp is een van de gelukkigen. Hij heeft één van de laatste gele praatpalen die jarenlang langs de Nederlandse snelwegen dienst deed kunnen kopen. Die krijgt nog een mooie bestemming, schrijft hij. Afwachten.

De mensen aan wie Kamp dagelijks leiding geeft zijn precies dat: praatpalen, maar ook veel meer dan dat. Humanistich geestelijk verzorgers gaan waar militairen gaan, praten met ze over wat ze meemaken, over hun morele twijfels, onzekerheid, verdriet en verlies of gewoon hoe het thuis gaat. Trage vragen in een wereld van stoerheid. Dat kunnen langere gesprekken zijn, tijdens en na een missie of bij een debriefing, maar soms ook gewoon een leuke babbel op de compound.

Kamp heeft een beleidsplan geschreven voor de komende vijf jaar: Verbinden, Verdiepen, Vertellen. Wat moet anders?
“Bij verbinden gaat het om de band met de levensbeschouwelijke organisatie, het Humanistisch Verbond, maar ook met de Krijgsmacht. “Humanistisch raadslieden zijn in dienst van Defensie en hebben daar een vrijplaats en een beroepsgeheim. Bij verdiepen komen een aantal inhoudelijke thema’s aan de orde. Een groep die vaak vergeten wordt zijn kinderen. Hoe reageren die op een uitzending? Wat hebben ze nodig? Kamp denkt aan samenwerking met scholen, bij lessen burgerschap bijvoorbeeld. Een speerpunt is Moral Injury.

Praatpaal
Wat is dat Moral Injury?
“Een van de grondleggers van het concept is Prof. Dr. Jonathan Shay. Shay werkte voor meer dan vijfentwintig jaar als psychiater op het Amerikaanse Department of Veterans Affairs. Hij behandelde Vietnam-veteranen. In zijn gesprekken merkte hij  dat voor een goede diagnose de DSM-kwalificatiemethode tekort schoot. Wanneer een veteraan wel een schokkende gebeurtenis had meegemaakt, maar hij niet leidde aan nachtmerries, was er geen Post Traumatische Stress Stoornis (PTSS). Maar ook zonder PTSS kreeg, had hij wel degelijk problemen om zijn uitzendervaringen in zijn leven te integreren.“

Heb je hier een voorbeeld van?
Ik vermoed dat heel veel Srebrenica-veteranen, naast PTSS, last hebben van Moral Injury. PTSS treedt op als mensen bedreigd worden in hun eigen leven. De Nederlandse veteranen die in 1995 in Srebrenica waren, worstelen met schuld en schaamte. Dat komt ook door hoe zij zijn afgeschilderd in de media. Iedereen heeft op zijn netvlies de militairen die na terugkomst hossend door het beeld gaan, terwijl achtduizend mensen vermoord zijn. Die beelden zijn eenzijdig. Die jongens en meisjes hebben last van schuld en schaamte, terwijl ze toen misschien helemaal niet precies wisten wat er aan de hand was, ze waren blij dat de uitzending voorbij was.“

Waar doe je dan als begeleider?
Je luistert vooral.Het gaat niet om behandeltechnieken of psychotherapie. Het gaat erom dat jouw idee van goed en fout op zijn kop worden gezet. Dat kan al spelen bij een relatiebreuk. Ik heb een jeugdliefde gehad, maar dat eindigde. Ik was er stuk van, maar wist ook niet hoe er precies mee om te gaan. Dat zullen meer mensen ervaren.”

Is er ook onvermogen om ermee om te gaan?
“Ja, misschien is er weinig ruimte voor Moral Injury omdat de samenleving te veel een nadruk op geluk legt. We moeten naar geluk streven, je goed voelen is zóóó belangrijk. Maar tegenslag hoort bij het leven, poets dat niet weg. Het is ook niet altijd te genezen. Maar je moet het integreren in je leven; sterker nog, als je dat goed doet, word je daar rijper van als mens en kun je geestelijk groeien.”

 Je legt in het plan ook de link tussen Moral Injury en de samenleving…
Zeker,  het vraagt niet alleen om een gesprek met veteranen, maar ook een gesprek met de samenleving. Onder welke voorwaarden sturen wij mensen uit? Als er vorig jaar tijdens de viering van de Landelijke Veteranendag wordt gezegd dat de Srebrenica-veteranen op missie zijn gestuurd met een onmogelijke opdracht dan heeft dat impact, dat is een onderdeel van Moral Injury, dat je op een of andere manier verraden voelt door een autoriteit.“

Past Moral Injury bij het humanisme?
Ja, het gaat niet om een slachtofferrol. Er wordt een beroep op je gedaan om veerkracht te tonen, regie te pakken, verantwoordelijk te zijn. Het is voor mij geen ziektebeeld, veel meer een fact of live.

Hoe kunnen we als ‘gewone’ mensen iets met Moral Injury?
“Ik merk dat rituelen heel belangrijk zijn om uiting te geven aan verdriet, schuld en schaamte. Ik hield bij het Veteraneninstituut ieder jaar een fakkeltocht voor nabestaanden van militairen die bij een vredesmissie om het leven zijn gekomen. We eten samen, lopen met fakkels naar het Nationaal Monument voor Vredesoperaties en leggen bloemen, iemand leest een gedicht. Dat is een modern ritueel. In de Verenigde Staten schrijven veteranen hun verhaal op, delen dat met elkaar zonder te oordelen en dan verbranden ze dat. Daar kunnen 'gewone 'mensen ook inspiratie uit halen.“

Rituelen.. daar zijn humanisten huiverig voor, te zweverig…
[Gelach] “Wij zitten niet zo vast aan tradities. We kunnen ze zelf bedenken en dat is een voordeel op de kerken. Dat is nog een onontgonnen terrein vooral als het om Moral Injury gaat.“

Lees meer op: https://www.dgv.nl/humgv/beleidsplan

Foto: Erwin Kamp biedt het beleidsplan aan bij directeur DGV Ron Geenen.