Tussen xenofoob en vluchtelingenknuffelaar

24 maart 2016

Tussen xenofoob en vluchtelingenknuffelaar

Door webredactie

Karikaturen, dehumanisering en opgezwollen statements. Je bent al snel xenofoob óf een vluchtelingenknuffelaar in het debat over de vluchtingencrisis.  Maar vanuit welk waardenbesef gaan we op zoek naar een antwoorden? Dat was de benadering van de bijeenkomst op 21 maart, in het Humanistisch Café in Amsterdam.

Door Bas Nabers

Chris Mommers, van Amnesty International, Boris van der Ham, voorzitter van het Humanistisch Verbond, en Sawitri Saharso, hoogleraar aan de Universiteit voor Humanistiek, hielden korte lezingen en gingen in gesprek met het publiek.

Bottom-line

Chris Mommers start met een schets van de humanitaire en juridische context van de discussie. In tegenstelling wat sommige denken, is de hoeveelheid vluchtelingen niet significant toegenomen. Ook al zijn er op dit moment zo’n 60 miljoen. Uitzonderlijk is eerder dat de chaos in Syrië relatief dichtbij Europa ligt. Met de fel bediscussieerde migratiestroom als gevolg.

In ons antwoord op deze situatie, stelt Mommers, moeten mensenrechten de bottom-line blijven. “Zij vormen de kaders waarbinnen alle discussie gevoerd dient te worden.” Het is niet eenduidig wat er binnen die kaders moet gebeuren, zegt hij, maar sommige dingen blijven glashelder: wanneer mensen slechts hun rechten kunnen verdedigen door te vluchten, mogen zij niet worden teruggestuurd. En wat nog wel eens wordt vergeten: deze mensen hebben recht op een toekomstperspectief, verankerd in economische en sociale rechten, die toegang verlenen tot onderwijs en werk.

Opener grenzen

Dat toekomstperspectief ontbreekt vaak in de regio, waar veruit het grootste deel van alle vluchtelingen strandt. Dat verklaart dat veel mensen opnieuw op drift raken.

Als het aan Sawitri Saharso ligt, krijgen méér van hen een kans in Europa. De grenzen moeten veel meer open dan nu gebeurt. Argumenten die daartegenin worden ingebracht, stelt zij, wringen vaak met de liberale principes waar onze samenleving op is gebaseerd. ‘Wanneer politici zich eenzijdig legitimeren naar huidige burgers, vergeten zij vaak dat zij evengoed een verplichting hebben naar anderen toe.’

Volgens Saharso is het natuurlijk mogelijk dat (te) grote aantallen vluchtelingen ons absorptievermogen overvragen en zo de verzorgingsstaat ondermijnen. ‘Maar die situatie is nog lang niet bereikt.’

Hoeveel?

Ook Van der Ham benadrukte het belang van verantwoordelijkheid voor anderen. Tegelijk wijst hij op de daar aan klevende dilemma’s. ‘We kunnen niet als een Atlas de hele wereld op onze schouders dragen.’ Tijdens het panelgesprek dat later volgde, voegde Mommers daaraan toe dat opvang van nieuwkomers pijn doet, maar dat de grens van ons vermogen mede afhangt hangt van onze politieke wil. Waartoe zijn we bereid? ‘Daarover voeren we nauwelijks discussie. En politici die zeggen dat er voor meer opvang geen draagvlak is, hebben het gebrek daaraan mede zelf veroorzaakt.’

Medemenselijkheid

Tijdens zijn bijdrage brak Van der Ham verder een lans voor een menselijker discussie over het vraagstuk. We hebben ook de neiging elkaar te dehumaniseren. We grossieren in karikaturen. “‘Wanneer je je in de discussie mengt, ben je vaak meteen een naïeve vluchtelingenknuffelaar of je wordt juist gedemoniseerd als iemand die ze niet kan uitstaan.”

 

Medemenselijkheid betekent oprechte interesse in de ander, Maar tegelijk gaan we niet neutraal het gesprek aan. Het moet voor iedereen duidelijk zijn dat in onze samenleving bepaalde vrijheden worden gewaardeerd.

Boris van der Ham

 

'Samenlevingbrede' opdracht

Van der Ham meende dat we daartoe ook zelf beter onze eigen kernwaarden moeten leren verwoorden en uitdragen. In het panelgesprek dat volgde, werd deze laatste kwestie, naast vele andere, nogmaals aangesneden. Wat is het belang van mensenrechten educatie en hoe geef je die vorm? wilde Doutje Lettinga weten, die de avond deskundig voorzat.

"Belangrijker dan een samenvatting van de Nederlandse grondwet,’ reageerde Van der Ham, ‘is het verhaal dat je erom heen vertelt."
Waarden moet je uiteindelijk vooral vóórleven, meende Saharso. Op zijn beurt benadrukte Mommers dat mensenrechten-educatie meer is dan kennisoverdracht. Vooral vaardigheden zijn van belang. Kinderen moeten weten hoe je het gesprek aangaat wanneer in je eigen klas homo’s worden gediscrimineerd. Hoe stap je naar een schoolhoofd wanneer er iets niet in de haak is? Voor dat soort zaken moet aandacht zijn.

Een respectvolle omgang met elkaar is volgens alle sprekers van belang. Maar die omgang is geen opdracht die we alleen aan nieuwkomers kunnen voorleggen. Je kunt menselijk contact intensiveren, zegt Mommers, maar wanneer politici zelf een ander klimaat creëren, dan wordt er telkens weer veel kapot gemaakt. "Het gaat om een opgave die in de hele samenleving moet worden opgepakt."

Deze bijeenkomst is georganiseerd door de afdeling Amsterdam-Amstelland in de reeks 'HumaCafé'. Deze vinden elke 3e zondag van de maand plaats in het college Hotel op het Roelof Hart plein en bestaat uit een lezing van ca 45 minuten met discussie, waarna borrel met snack voor de aanwezigen om na te praten.