‘We moeten het donker onder ogen zien’

12 juli 2016

‘We moeten het donker onder ogen zien’

Door webredactie

Onze samenleving is geobsedeerd door verandering, vooral in de vorm van verbetering, maar sterven hoort ook bij verandering, vindt schrijver Abdelkader Benali. Op zaterdag 16 juli geeft hij twee speciale rondleidingen door de tentoonstelling over leven en vergankelijkheid Once in a Lifetime in de Oude Kerk, Amsterdam.

Door Arjan Post

Vergankelijkheid is een diep melancholisch woord, zegt Abdelkader Benali (1975). "Het doet denken aan vierkante wielen, bladeren op het spoor. Het einde van een jaar."
Wordt het een poëtische wandeling? "Ik wil vooral proberen om zo dicht mogelijk bij de vergankelijkheid zelf te komen. Wat is dat, hoe gaan wij ermee om?"

Onze samenleving is geobsedeerd door verandering, vooral in de vorm van verbetering, zegt Benali. "Maar eigenlijk horen verandering en vergankelijkheid bij elkaar. Sterven betekent ook ruimte maken voor het nieuwe. Die twee polen vormen een Siamese tweeling."

Memento mori

Zal dat ook zijn boodschap zijn tijdens de wandeling: gedenk te sterven? "Ja, maar dan gerelateerd aan het leven. Wat is het leven waard als het oneindig zou zijn? De dood is hard, dat weten we allemaal. Maar omdat het onvermijdelijk is, zullen we het donker onder ogen moeten zien." Tijdens de wandeling zal hij vooral dicht bij eigen ervaringen blijven. "Ik weet zelf hoe deprimerend de dood van een naaste kan zijn. Maar als de tijd erover heen gaat, ook hoe inspirerend." 

Hij vertelt hoe hij meemaakte dat zijn overgrootmoeder haar laatste adem uitblies. "Ze lag op de grond, met haar zussen om zich heen. Ik heb dat beeld ook gebruikt in mijn boek Brief aan mijn dochter. Het was alsof een oude boom werd geveld. De zussen op de vloer vormden de takken." De betekenis schuilt voor hem in de continuïteit van de generaties: zijn overgrootmoeder was geboren in de negentiende eeuw, zijn dochter in de eenentwintigste. " Zo zijn leven en dood met elkaar verbonden.

Getuigen van de tijd

De kunstenaars die exposeren op de tentoonstelling Once In A Lifetime verbeelden ieder op eigen wijze het thema vergankelijkheid. Benali verheugt zich al op de gesprekken tijdens de wandeling. " Kunstenaars zijn getuigen van het leven, ze proberen zo dicht mogelijk bij het geheim ervan te komen." Hij noemt de oorlogssituatie waar hij bij toeval ooit in belandde. Dat was in 2006 tijdens de Israëlisch-Libanese oorlog. Hij zat min of meer vast in de kunstenaarswereld van Beiroet.

"Ik vroeg aan hen: waarom gaan jullie niet weg? Die vraag stelden ze natuurlijk ook aan mij, maar de conclusie was: wij kúnnen niet weg, want wij zijn de getuigen van de oorlog. Als die straks voorbij is, moet iemand erover vertellen."

Benali loopt over van de inspiratie, maar ziet de wandeling vooral als dialoog. ‘Iedereen mag zijn ei kwijt. Maar ze mogen ook luisteren.’ Of zwijgen, benadrukt hij. In zo’n bijzondere ruimte als de Oude Kerk, ook zo’n verheven getuige van een vergankelijke tijd, spreken de verschillende kunstwerken misschien wel voor zichzelf. Benali is al even gaan kijken. Hij noemt een video waarop een kunstenaar de geboorte van zijn kind toont. ‘Is dat niet een mooi contrast met het thema?"

Tegen de dood in schrijven

Momenteel leest hij The Dubliners, de verhalenbundel van James Joyce. Laat nou net het eerste verhaal daarin over de dood gaan. "Of beter gezegd: over de omgang met de dood. Wat Joyce daarin heel knap doet, is laten zien hoe indringend de confrontatie met de dood is. En hoe wij zelfs van een dode toch steeds weer een echt persoon proberen te blijven maken. Zo mooi is dat."

Denkt hij zelf weleens na over zijn eigen dood? "Als schrijver zeker. Er is een stille criticus in mij die zegt: is jouw werk ook nog de moeite van het lezen waard als je er zelf niet meer bent? Ik vind dat een uitdagende vraag. En het motiveert me om tegen de dood in te schrijven."

Bestel

Bestel nu je ticket. Leden van het Humanistisch Verbond krijgen korting en betalen maar 5 euro.

Zaterdag 16 juli 11.00 uur. Bestel nu je ticket! 

Meer informatie vind je op onceinaliftetime.nu

Het tweede gesprek om 13.00 is al uitverkocht.