'Zingeving is ook drie borrels en uithuilen'

10 mei 2017

'Zingeving is ook drie borrels en uithuilen'

Door Paulien Boogaard

Zij vindt geestelijke begeleiding ‘verschrikkelijke hard nodig’ voor humane immateriële zorg. Carin Gaemers zette met  het Manifest Scherp op ouderenzorg (met Hugo Borst) aandacht voor de mens achter de patiënt op de politieke agenda. "En geestelijk begeleiders moeten de barricaden op."

Zelf was zij jarenlang mantelzorger van haar demente moeder. Ze gruwde van de verschraling in de ouderenzorg en werd actief in de cliëntenraad van het verpleeghuis.“Geestelijke zorg is het allerbelangrijkste. Als ik moet kiezen tussen een oudere in een tochtig hok met warme mensen, of in een goed geoutilleerde ruimte zonder aandacht,dan weet ik het wel. Die deken neem ik dan zelf wel mee,” zegt Gaemers. Haar ogen vlammen zodra ze over de zorg praat.

Zij zal geestelijk begeleiders op 21 juni tijdens hun werkconferentie ‘Wat als oma wil rocken?’ aanmoedigen de barricaden op te gaan. “Ouderen, patiënten, die mensen zitten in zo’n kwetsbare situatie en hebben die geestelijke zorg zo hard nodig! Dus ik wil op hun werkconferentie wel ‘pepers’ uitdelen: ‘Sta voor wat je te bieden hebt!’”

Marktwerking

Want dat werk is hard nodig. De afgelopen tijd is de zorg verschraald door marktwerking, neoliberalisme, en al te strak sturen op resultaat. Daarin is geen plaats voor zachte waarden, zoals aandacht en zingeving. Te veel bestuurders denken dat niet méér dan basiszorg geleverd hoeft te worden: bed, bad en brood. Het hele beleid is bovendien gebaseerd op het idee dat je als zorgvrager rationele afwegingen maakt, heldere keuzes. Maar dat werkt niet zo als je in de laatste levensfase bent of in andere ontwrichtende omstandigheden als ernstige ziekte of verlies. Een  geestelijk begeleider helpt mensen dan bij hun keuzes.

Zingeving

Hoe belangrijk geestelijk verzorgers zijn weten cliënten al lang. Maar ze hebben ook een immens  belangrijke rol voor de familie, voor zorgpersoneelsleden die tegen ethische dilemma’s aanlopen, voor de teams, de medewerkers en de locatiemanagers, vindt Gaemers. En ze zijn het geweten van een organisatie. “Ze kunnen overal binnenlopen, ook bij managers en als het goed is ook bij de Raad van bestuur. Veel bestuurders weten niet eens hoe belangrijk geestelijke zorg is. Dat zingeving een intrinsiek onderdeel behoort te zijn van zorg. 

Mijn moeder zat op een locatie met 134 bewoners. Daar zou permanent minimaal één humanistisch geestelijk begeleider moeten zijn, zeven dagen per week.Maar het is zo ‘uitgekleed’ dat ze er niet meer zijn. Zelfs als het management hun belang ziet, zijn er op dit moment gewoon te weinig geestelijk verzorgers voorhanden om de plekken op te vullen.” weet Gaemers . “Daarom moeten ze nu vooral andere verzorgenden leren in te gaan op immateriële vragen.”  

Drie borrels

Humanistische begeleiders moeten, wat Gaemers betreft, meer aan de weg timmeren. “De kern is: menselijkheid en ethische vraagstukken, leren leven met onbeantwoorde vragen. Ze moeten verzorgenden en staf laten zien dat een geestelijk begeleider kan helpen bij dilemma’s. Ze moeten uitdragen dat mensen met een behoefte aan zingeving niet alleen zitten te wachten op een kerkgenootschap. Er moeten seculiere bezinningsbijeenkomsten zijn, ook in de verpleeghuizen. Geestelijk verzorgers zouden cursussen moeten geven in verpleeghuizen en elders, en een open inloop moeten organiseren waar mensen in gesprek kunnen en zelfs na drie borrels kunnen uithuilen.“

'Zingeving is op elk niveau belangrijk'

Buiten de instelling

De noodzaak van geestelijke zorg stopt niet bij de muren van een instelling. Die is er ook bij mensen thuis. Er zijn nu casemanagers dementie, maar die komen twee keer langs en bouwen dus geen band op. Als je thuis een afweging moet maken of je naar een verpleeghuis moet, speelt natuurlijk de angst voor het onbekende. En niemand wil het eigen huis, het laatste vertrouwde bastion verlaten. De betrokkenen kunnen hun eigen zorgvraag niet meer beoordelen.Thuiszorgmedewerkers die een band hebben opgebouwd kunnen dan helpen, maar alleen als  geestelijk verzorgers hen weer steunen en daarin trainen. “

Politiek en financiën

Gaemers en Borst maken zich ook bij de politiek sterk voor het belang van immateriële zorg. Ze zoeken contact met politieke partijen en bezoeken congressen. Gaemers  heeft haar werk als historica voorlopig opgeschort om overal de strijd voor betere  ouderenzorg  te voeren.  Ze maakt zich wel zorgen over het tempo. ”Stel dat de regering er pas in oktober is. Dan gaan afspraken over financiering en verbetering in de zorg er pas vanaf januari 2019 in! Dan worden er tot dan echt grondrechten geschonden! En er moet zoveel gebeuren. Zoals een maatschappelijk debat over de spanning tussen risicomijding en ruimte voor eigenheid en initiatief. Ook daarin hebben geestelijk begeleiders een heel belangrijke rol.“

Activisme

Geestelijke zorg is nodig voor de hele breedte van de zorg, concludeert Gaemers. Van de kleinste praktijk tot de Raad van bestuur van een instelling. De geestelijk verzorger moet vragen stellen en de leiding overtuigen dat zingeving op elk niveau belangrijk is. “De neiging bij deze beroepsgroep is je primaire focus te hebben op de cliënt, maar je moet ook bondgenoten zoeken. Activisme hoort bij je taak als geestelijk verzorgers. Als je voor je vak opkomt, help je de cliënt!”.

Nieuwsgierig geworden?

Gaemers spreekt op de zorgconferentie voor humanistisch geestelijk begeleiders ‘Wat als oma wil rocken?’ Daar houdt Gaemers één van de drie minicolleges

Goede ouderenzorg is een veel besproken kwestie. Terecht. Vanuit de praktijk zien we dagelijks hoe goede zorg onder druk staat. Daarom lanceren Humanistisch Verbond, de Universiteit voor Humanistiek, Humanitas en een aantal humanistisch geestelijk begeleiders een Pleidooi voor een Gouden Pact. Een pleidooi voor meer zeggenschap van ouderen zelf, bij leven en bij waardig sterven. En voor waardige en beter georganiseerde ‘immateriële’ zorg, in verpleeghuizen en daarbuiten.
Steun het pact op kominactie.goudenpact.nl

Beeldrecht foto: Jan de Groen