Van Praagprijs 2011: Pieter Winsemius

Neem burgers serieus, win hun vertrouwen en geef ze de ruimte. Dat zijn de lessen die Pieter Winsemius leerde van zijn drie onderzoeken voor de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). Dan gaan mensen zich verantwoordelijker voelen voor hun buurt en komt een duurzame samenleving snel dichterbij.

Uitreiking Pieter WinsemiusDat vertelt Pieter Winsemius gisteren voor ruim 350 mensen in een het Muziekgebouw aan 't IJ, waar hij de Van Praagprijs 2011 ontving. Onder de aanwezigen was onder meer oud-minister-president Ruud Lubbers. De Van Praagprijs is een oeuvreprijs voor mensen die zich op een zinvolle en aansprekende manier inzetten voor een menswaardiger en rechtvaardiger samenleving. Het thema dit jaar is duurzaamheid & kwaliteit van samenleven. Bij de geestige presentator Harm Edens roept duurzaamheid verschillende beelden op: onder meer het beeld van een uitgehongerend kind in Biafra dat hij als kind op tv zag en waar hij een blik capucijners naar toestuurde, of de expeditie die hij ondernam naar Spitsbergen om groene stroom te promoten.

Helaas was er toch een 'duurzaam' dieselaggregaat nodig om de popband Blöf van 'groene' stroom te voorzien. Dat duurzaamheid veel meer is dan deze beelden of het hypnotiserende geluid van de Azoorse bijen waarmee Edens zijn inleiding eindigt, zal nog blijken.

We vieren het leven!

Maar eerst staat voorzitter van het Humanistisch Verbond Rein Zunderdorp stil bij het 65-jarig bestaan van het Humanistisch Verbond. In 1946 was het Verbond een kleine seculiere tegenstroom, maar het is nu onderdeel van een hoofdstroom, constateert Zunderdorp. Het Verbond ontwikkelde een reeks humanistische diensten, zoals de geestelijke verzorging, het humanistisch vormingsonderwijs, de uitvaartbegeleiding. En het mengt zich in het publieke debat, recent nog over medisch-ethische kwesties, privacy en inhumane vreemdelingendetentie. Maar humanisten verdiepen zich ook in levensvragen, in zin en betekenis, in normen voor goed en kwaad en in humaniteit.

11 mei is ook het 100ste geboortejaar van Jaap van Praag de oprichter van het HV. Hij was de man van de 'Kleine strijd' voor de seculiere rechten en de man van de 'Grote strijd' tegen het morele en culturele verval en het nihilisme. De 'Kleine strijd'  is grotendeels gewonnen, maar waakzaamheid blijft nodig. 'Daarom vieren we het geboortejaar van Jaap van Praag en voelen ons geïnspireerd door zijn overtuiging dat het goede niet vanzelf komt, maar bevochten moet worden', besluit Zunderdorp en hij geeft het woord aan voorzitter van de jury Cox Habbema. 

Een dwarse visie op duurzaamheid

Zij gaat in haar toespraak in op de motivatie om Winsemius te kiezen. Daarin legt ze eerst uit wat onder duuzaamheid verstaan wordt en hoe de winnaar daaraan moet bijdragen. Ze licht daarnaast toe wie de jury zocht voor de prijs. Het moest iemand zijn die: die zich met daadkracht en dwarse visie heeft uitgesproken over duurzaamheid; die past bij het emancipatoire karakter van het humanisme die bereid is uit bestaande systemen te stappen om een verandering te bewerkstelligen.

In het juryrapport worden de verdiensten van Winsemius als volgt omschreven.
'Het positieve, luchtige en geestige van Pieter Winsemius heeft de jury zwaar laten wegen. Zodra wij milieuvriendelijke wegen ontwikkelen en stimuleren die ons welzijn niet negatief maar positief beïnvloeden, wordt duurzaam leven aantrekkelijk en nastrevenswaardig. Het thema duurzaamheid is dan geen kwestie van achteruitgang, maar van kwalitatieve vooruitgang, geen verarming, maar verrijking. Het relativerende optimisme van Pieter Winsemius is nodig om de samenleving ervan te doordringen dat het streven naar duurzaamheid een gegeven dient te zijn, voor onszelf en voor onze kinderen. ' Enkele flarden uit de juryberaadslagingen:

  • Hij is eigenzinnig, grappig en bescheiden en heeft een enorm stempel gezet op ons denken over milieu als beleidszaak.
  • Hij is naast een analyticus ook een echte doener. Hij trekt erop uit, koppelt duurzaamheid niet alleen aan consumptiepatronen of milieueffecten, maar ook aan leefbaarheid en verantwoord met elkaar omgaan.
  • Hij is iemand die mensen in hun waarde laat, waar ze zich ook op de maatschappelijke ladder bevinden.

En, niet onbelangrijk, Winsemius past bij het humanisme, vindt de jury. 'Want in de humanistische traditie gaat het om mondigheid, individualiteit en eigen verantwoordelijkheid. Dat zijn kwaliteiten die voor het thema duurzaamheid en kwaliteit van samenleven doorslaggevend zijn.'

Doe een wens voor de aarde

Na een muzikaal intermezzo van Esther Groenenberg met band en een teaser van de Profiel-aflevering die Cees Overgaauw die op 18 mei bij HUMAN  wordt uitgezonden, mag het publiek uit het pluche en echt contact gaan maken met de aarde. In de pauze gaat iedereen letterlijk de hand schudden met de Hollandse aarde. In het project www.aardig.nu van kunstenaar Martijn Engelbregt krijgen mensen een stukje rivierklei waarin ze een handafdruk kunnen achterlaten, vergezeld van een wens voor de aarde. Bijna iedereen doet hier enthousiast aan mee.    

 Zestien miljoen Nederlanders

Nadat Harm Edens zijn zorg heeft geuit over diegene die in de pauze het bolletje klei voor de wens aan de aarde aanzag voor een bitterbal (gelach uit de zaal), is het woord aan de laureaat Pieter Winsemius. In zijn lezing 'Zestien miljoen mensen' doet hij gepassioneerd verslag over de lessen die hij geleerd heeft tijdens zijn lopende WRR-onderzoek naar burgerparticipatie. Want duurzaamheid kan niet als je de mensen vergeet.

Sociale belang van duurzaamheid

In Dagblad Trouw vertelde Winsemius al eerder over het belang van sociale aspecten bij het realiseren van een duurzame wereld: 'Toen ik nog minister van milieu was in het eerste kabinet-Lubbers, begin jaren '80, draaide het vooral om de veronderstelde tegenstelling tussen econogmie en milieu. Om de eerste twee p's dus van de drieslag van duurzaamheid: profit, planet en people. Pas veel later ontdekte ik dat een duurzame wereld niet kan bestaan als het onder de mensen (de people dus) in sociaal opzicht rammelt.

In zijn lezing vertelt hij vele verhalen over de mensen die hij tegenkwam en welke lessen hij geleerd had. Hij begint als volgt: 'Wij gezamenlijk zijn bevoorrecht omdat we onderdeel mogen zijn van een samenleving van zestien miljoen Nederlanders. Velen van hen gaven mijn teamgenoten bij de WRR en mij bijles over waar het echt om gaat in die samenleving. Het waren levenslessen die diep op ons doorwerkten. We togen het land in en stelden onze gesprekspartners een eenvoudige vraag: van welke drie dingen word je 's nachts wakker?'

Dan volgen vele, mooie, beeldende, maar ook hartverwarmende verhalen. De hamvraag was: Hoe kunnen we bevorderen dat mensen zich meer verantwoordelijk voelen voor hun deel van de samenleving?
Het antwoord is veelomvattend. In een notedop: je moet als overheid open staan, luisteren, aanhaken op netwerken die er zijn, iets doen waardoor burgers denken 'de overheid doet iets voor ons'. Maar ook verbinders tussen bevolkingsgroepen de ruimte geven, bijvoorbeeld in 'gespikkelde'  wijken waarin hogeropgeleiden de buurt helpen een goede brief te schrijven naar de gemeente of wethouders.

Feestelijke bundel

Veel van de verhalen zijn ook opgenomen in de feestelijke bundel die door directeur Ineke de Vries wordt genoemd in haar dankwoord. Speciaal dank is er ook voor de jury die wordt bedankt met bloemen en cadeaus.     

Foto's door Anna van der Kooij, cop.2011

Bekijken of beluisteren?

 

  • Bekijk de volledige film van de lezing van Pieter Winsemius 
  • Bekijk een korte impressie van de hele avond via Youtube van Ivar Trentelman (duur: bijna 8 minuten)
  • Op 18 mei wordt een Profiel van Pieter Winsemius uitgezonden bij HUMAN, kijk voor meer informatie op www.profiel.tv