Agenda Nijmegen

 

16 mrt

Terug naar Thoreau. Over mens zijn, natuur en burgerlijke ongehoorzaamheid

Wanneer de Amerikaanse schrijver en filosoof Henry David Thoreau (1817-1862) zich terugtrekt uit de maatschappij en twee jaar doorbrengt in de bossen aan het meer van Walden, komt hij niet zozeer dichter bij de natuur, als wel bij zichzelf. Thoreau had niets met de self-made man die zich ook in de 19e eeuw al voort lieten jakkeren door technologie, industrialisatie en materiële welvaart najaagden. Het was Thoreau om de self-made soul te doen, om een cultivering van het zelf waarbij het leven in overeenkomst met de eigen principes centraal staat.

Naast Walden (1854) is Thoreau bekend vanwege Civil Disobedience (1849), een essay over burgerlijke ongehoorzaamheid dat onder meer Gandhi en King inspireerde. Volgens Thoreau mogen burgers ongehoorzaam zijn, wanneer de staat iets doet wat tegen hun morele principes ingaat. En dus betaalt hij geen belasting meer aan de Amerikaanse staat, die de slavernij immers in stand houdt, en laat hij zich daarvoor opsluiten.

We zijn inmiddels meer dan honderdvijftig jaar verder en het materialisme is er niet minder op geworden. Filosofe Lisa Doeland werpt nieuwe licht op Thoreau. Welke houding is nu van ons gevraagd? Zou moderne burgerlijke ongehoorzaamheid inhouden dat we weigeren om nóg meer te consumeren omdat we weten welk leed het oplevert – de sweatshops, de gekapte oerwouden, deCO2-uitstoot, het afval, etcetera? En moeten we dan net als Thoreau onze principes hooghouden en onze handen schoon, of werkt dat juist averechts in onze geglobaliseerde wereld, waarin we geen poot kunnen verzetten zonder ergens medeschuldig aan te zijn?

Lisa Doeland is filosoof en programmamaker. Ze werkt aan een proefschrift over de spookachtigheid van afval.  In maart verschijnt Onszelf voorbij. Kijken naar wat we liever niet zien, dat ze schreef samen met Naomi Jacobs en Elize de Mul.