'Zingeving is ook drie borrels en uithuilen'

15 februari 2018

'Zingeving is ook drie borrels en uithuilen'

Door Paulien Boogaard

Ze vindt geestelijke begeleiding ‘verschrikkelijke hard nodig’ voor humane immateriële zorg. Carin Gaemers zette samen met Hugo Borst met het manifest Scherp op ouderenzorg aandacht voor de mens achter de patiënt op de politieke agenda. We spraken haar over het belang van geestelijk verzorgers. "Ze hebben een immens belangrijke rol, niet alleen voor clienten maar ook voor hun familie en zelfs het zorgpersoneel."

Zelf was Carin Gaemers jarenlang mantelzorger van haar demente moeder. Ze gruwde van de verschraling in de ouderenzorg en werd actief in de cliëntenraad van het verpleeghuis.“Geestelijke zorg is het allerbelangrijkste. Als ik moet kiezen tussen een oudere in een tochtig hok met warme mensen, of in een goed geoutilleerde ruimte zonder aandacht,dan weet ik het wel. Die deken neem ik dan zelf wel mee,” zegt Gaemers. Haar ogen vlammen zodra ze over de zorg praat.

Met haar manifest Scherp op Ouderenzorg, opgesteld samen met Hugo Borst, maakt ze zich sterk voor de zorg van kwetsbare ouderen in verpleeghuizen. Zo pleit ze onder meer voor geestelijke verzorging; zorg die verder gaat dan het aantrekken van steunkousen. 

Marktwerking

Haar oproep tot een bredere kijk naar zorg is hard nodig. De afgelopen tijd is de zorg verschraald door marktwerking en al te strak sturen op resultaat. Daarin is nauwelijks plaats voor zachte waarden zoals aandacht en zingeving. Te veel bestuurders denken dat niet méér dan basiszorg geleverd hoeft te worden: bed, bad en brood. Het beleid is bovendien gebaseerd op het idee dat je als zorgvrager rationele afwegingen maakt. Maar dat werkt niet zo als je in de laatste levensfase bent of in andere ontwrichtende omstandigheden als een ernstige ziekte of verlies. Een geestelijk begeleider helpt mensen dan bij hun keuzes.

Hoe belangrijk geestelijk verzorgers zijn voor clienten is al langer bekend. Maar ze hebben ook een immens belangrijke rol voor de familie, voor zorgpersoneel dat tegen ethische dilemma’s aanlopen en de locatiemanagers, vindt Gaemers. "Geestelijk verzorgers zijn het geweten van een organisatie. Ze kunnen overal binnenlopen. Ook bij managers, en als het goed is ook bij de Raad van bestuur. Veel bestuurders weten niet eens hoe belangrijk geestelijke zorg is. Dat zingeving een intrinsiek onderdeel behoort te zijn van zorg." 

"Mijn moeder zat op een locatie met 134 bewoners. Daar zou permanent minimaal één humanistisch geestelijk verzorger moeten zijn, zeven dagen per week. Maar het is zo ‘uitgekleed’ dat ze er niet meer zijn. Zelfs als het management hun belang ziet, zijn er op dit moment gewoon te weinig geestelijk verzorgers voorhanden om de plekken op te vullen,” weet Gaemers. “Daarom moeten ze nu vooral andere verzorgenden leren in te gaan op immateriële vragen.”  

Drie borrels

Wat Gaemers betreft moeten humanistisch geestelijk verzorgers meer aan de weg timmeren. “Ze moeten verzorgenden en staf laten zien dat een geestelijk begeleider kan helpen bij dilemma’s. Ze moeten uitdragen dat mensen met een behoefte aan zingeving niet alleen zitten te wachten op een kerkgenootschap. Er moeten seculiere bezinningsbijeenkomsten zijn, ook in de verpleeghuizen. Geestelijk verzorgers zouden cursussen moeten geven in verpleeghuizen en elders, en een open inloop moeten organiseren waar mensen in gesprek kunnen en zelfs na drie borrels kunnen uithuilen."
 

'Zingeving is op elk niveau belangrijk'

De noodzaak van geestelijke zorg stopt niet bij de muren van een instelling. Die is er ook bij mensen thuis. Er zijn nu casemanagers dementie, maar die komen twee keer langs en bouwen dus geen band op. Als je thuis een afweging moet maken of je naar een verpleeghuis moet, speelt natuurlijk de angst voor het onbekende. En niemand wil het eigen huis, het laatste vertrouwde bastion, verlaten. De betrokkenen kunnen hun eigen zorgvraag niet meer beoordelen.Thuiszorgmedewerkers die een band hebben opgebouwd kunnen dan helpen, maar alleen als  geestelijk verzorgers hen weer steunen en daarin trainen."

Activisme

Gaemers en Borst maken zich ook bij de politiek sterk voor het belang van immateriële zorg. Ze zoeken contact met politieke partijen en bezoeken congressen. Gaemers heeft haar werk als historica voorlopig opgeschort om overal de strijd voor betere  ouderenzorg  te voeren. Ze maakt zich wel zorgen over het tempo. ”Stel dat de regering er pas in oktober is. Dan gaan afspraken over financiering en verbetering in de zorg er pas vanaf januari 2019 in! Dan worden er tot dan echt grondrechten geschonden. En er moet zoveel gebeuren. Zoals een maatschappelijk debat over de spanning tussen risicomijding en ruimte voor eigenheid en initiatief. Ook daarin hebben geestelijk begeleiders een heel belangrijke rol.“

Geestelijke zorg is nodig voor de hele breedte van de zorg, concludeert Gaemers. Van de kleinste praktijk tot de Raad van bestuur van een instelling. De geestelijk verzorger moet vragen stellen en de leiding overtuigen dat zingeving op elk niveau belangrijk is. “De neiging bij deze beroepsgroep is je primaire focus te hebben op de cliënt, maar je moet ook bondgenoten zoeken. Activisme hoort bij je taak als geestelijk verzorgers. Als je voor je vak opkomt, help je de cliënt!”

Debatreeks Dichterbij. Ouder worden en samenleven

Carin Gaemers neemt deel aan onze debatreeks Dichterbij. Ouder worden en samenleven. Hierin gaan we samen met eigenzinnige denkers en doeners gaan we op zoek naar een gedurfde visie op ouderenzorg in de samenleving. Kom naar een van de bijeenkomsten en praat mee: 23 februari in Deventer, 12 maart in Rotterdam en 16 maart in Groningen. Meer informatie vind je op humanistischverbond.nl/komdichterbij

Beeldrecht foto: Jan de Groen

Dit is bewerking van een interview uit mei 2017